Zdjęcie: Joanna Piotrkowska
24/11/2020Tekst: Michał Muskała WALKA Z PRZEMOCĄWłączamy się w akcję 16 Dni Akcji Przeciwko Przemocy ze względu na płeć! Międzynarodowa kampania przeciwko przemocy wobec kobiet i dziewcząt to okazja, żeby nagłaśniać, czym jest przemoc, jak się przed nią chronić, co robić, gdy występuje! Temat został przygotowany przez Michała Muskałę - psychologa i terapeutę, który współpracuje ze Stowarzyszeniem na Rzecz Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie Niebieska Linia i Społecznym Komitetem ds. AIDS.

Nie istnieje jedna definicja przemocy. To zjawisko, w którym patrzymy na intencje, czyli zamiary i nierównowagę sił zaangażowanych stron. Gdy siły tych stron są równe, a dochodzi do zachowań agresywnych, zwykle mówimy o konfliktach.

Według polskiego prawa przemoc w rodzinie definiowana jest jako „jednorazowe lub powtarzające się działania bądź też zaniechania, jakich dopuszcza się osoba, wobec innej bliskiej sobie osoby, wspólnie zamieszkującej lub prowadzącej wspólne gospodarstwo domowe. Mogą to być działania mające na celu zmuszanie kogoś do zachowań wbrew woli, narażające na utratę zdrowia lub życia, naruszające jej godność, nietykalność cielesną, wolność - w tym seksualną. Działania te powodują szkody na zdrowiu fizycznym lub/i psychicznym, a także wywołują krzywdy moralne u osób dotkniętych przemocą”.

Każdy człowiek ma prawo do godnego życia. Godność w tym rozumieniu to szacunek do samej czy samego siebie. Należy się ona każdej osobie. To punkt wyjścia, także w myśleniu o sytuacji, w której występuje przemoc. Przemoc uderza w dostęp do korzystania z praw osobistych. Ważnym elementem wychodzenia z przemocy jest więc uzyskanie czy odzyskanie dostępu do tych praw i pozwolenie sobie na korzystanie z nich.

Jakie mogą występować rodzaje przemocy?

- fizyczna, w której występuje naruszanie nietykalności fizycznej,

- psychiczna, gdzie naruszana jest godność osobista,

- seksualna, tu naruszona jest intymność,

- ekonomiczna, związana z naruszeniami własności,

- zaniedbania, gdy naruszany jest obowiązek opieki ze strony osób bliskich lub innych osób wyznaczonych do takiej opieki.

Przemoc związana jest z wieloma mechanizmami. Najczęściej, dopóki osoba, która stosuje przemoc, nie widzi i nie czuje konsekwencji swoich działań, dopóty trudno jest przemoc zatrzymać. Nierzadko, gdy nie ma konsekwencji dla osoby stosującej przemoc – zachowania przemocowe nasilają się.

Nikt nie ma prawa naruszać godności i granic osobistych innych osób, wykorzystując swoją przewagę, w tym przewagę fizyczną. Dotyczy to zarówno dzieci, młodzieży, jak i dorosłych.

Nierównowaga zasobów osobistych i sił między dziećmi a dorosłymi jest oczywista. Klaps to bicie!Jak rozpoznać przemoc psychiczną?

Związana jest ona z naruszeniami godności osobistej. Przemoc taka zwykle zawiera przymus i groźby, może przejawiać się m.in. poprzez szantażowanie, wyzywanie, straszenie, grożenie, oskarżanie, obwinianie czy oczernianie. Gdy stosuje to wyłącznie lub nieomal wyłączenie jedna osoba, która ma przewagę nad drugą i robi to intencjonalnie, a ta druga strona doznaje szkód i cierpienia, to mówimy o przemocy psychicznej.

Przy długotrwale doznawanej przemocy psychicznej, po tym, jak wielokrotnie i często słyszy się obwinianie czy obarczanie odpowiedzialnością, mogą pojawiać się pytania o to, kto jest za co odpowiedzialny. Pomocna może być wtedy inna osoba, która wspiera i towarzyszy w przemyśleniu konkretnych sytuacji.

Jednym z najsilniej działających mechanizmów w przemocy psychicznej jest tzw. „pranie mózgu”. Zdarza się na przykład wtedy, gdy występują naprzemienne grożenie i wyzwiska ze strony partnera czy partnerki, po czym ta sama osoba zapewnia, jak bardzo kocha, jak chce być blisko i razem. To może być próba systematycznego wpływania na poglądy, postawy i przekonania.

W konsekwencji u osoby, która doznaje przemocy, zmienia się obraz własnej osoby – może zacząć postrzegać siebie jako niezdolną do podjęcia działań, czuć się nieustannie wyczerpana. Energię życiową pochłania ciągłe koncentrowanie się na dostosowywaniu się do żądań osoby stosującej przemoc oraz na możliwościach samoobrony. Bardzo często przeżywany jest również lęk i poczucie winy, osłabiona jest psychiczna i fizyczna zdolność do stawiania oporu, bezkrytycznie przyjmowany obraz rzeczywistości, jaki kreuje osoba stosująca przemoc.

Dopóki osoba, która jest odpowiedzialna za stosowanie przemocy, nie widzi i nie czuje konsekwencji swoich działań, dopóty trudno jest przemoc zatrzymać.

Nie musicie być doskonali_łe, nie musicie cenić destrukcyjnych osób, przepraszać za bycie sobą, czuć się winni_e za swoje pragnienia i potrzeby, robić coś, na co nie macie ochoty, ani dawać coś, czego nie chcecie dać, czy zapominać o sobie i swoich potrzebach, gdy ktoś inny tego chce.

Nikt nie ma prawa naruszać granic cielesnych innych osób – dotyczy to zarówno osób dorosłych, jak i nastolatki oraz dzieci. Podobnie jest z granicami psychicznymi. O przemocy mówimy wtedy, gdy występuje ból, cierpienie, naruszanie granic, również nierównowaga sił. W sytuacji, gdy osoba dorosła, która zobowiązana jest do sprawowania opieki wychowawczej stosuje kary cielesne, ubliża, wyśmiewa, poniża – mówimy o przemocy, często wiążącej się z zaniedbaniem.

Zdjęcie: WeheartitWażne jest, by w sytuacji uwikłania w przemoc młodych osób, szukać dorosłych sojuszników_czek – osób, które mogą pomóc, którym można zaufać, które mogą podjąć działania. Te działania zmieniają sytuację!

Istnieją w Polsce służby, które mają za zadanie ochronę rodzin, w których jest podejrzenie występowania przemocy. Należą do nich m.in. Policja czy Ośrodki Pomocy Społecznej - mogą one rozpocząć procedurę "Niebieskiej Karty" czy podjąć inne działania interwencyjne.

Bądźmy troskliwi_e o siebie nawzajem! Jeśli podejrzewacie, że osoba z Waszego otoczenia doznaje przemocy – porozmawiajcie z nią, podajcie kontakt do specjalistów_ek lub telefonu zaufania. Sami_e możecie również powiadomić instytucje, które zajmują się przeciwdziałaniem przemocy.

Działając, ma się wpływ na sytuację, to wyprawa… poMOC!Doznajecie przemocy? Co możecie zrobić?

Zwracanie się po wsparcie to dbanie o siebie, odwaga, chęć wprowadzania zmian! Zapytanie o pomoc to już jest działanie, dzięki, któremu zaczynasz zmianę.

Nie zawsze występuje gotowość, by dzielić się osobistymi sprawami, czasem potrzeba czasu, żeby się otworzyć. Jaki możecie zrobić pierwszy krok, żeby zaprosić inną życzliwą osobę do Waszego świata?

Gdy chcecie porozmawiać o sytuacjach, których doświadczacie i wspólnie zastanawiacie się jaki krok do poprawy własnej sytuacji możecie zrobić - zadzwońcie do telefonu zaufania! Telefony są anonimowe, połączenia często bezpłatne, a konsultantki i konsultanci dostępni całą dobę, siedem dni w tygodniu. Telefonicznie można uzyskać również porady prawne, można też napisać mail.

Najszybszą formą zgłoszenia przemocy jest poinformowanie specjalistów_ek: na przykład psychologa_żkę w szkole, dzielnicową czy dzielnicowego, jako przedstawicieli Policji czy najbliższy Ośrodek Pomocy Społecznej. Można zadzwonić do specjalistycznych telefonów, w których konsultantki_ci zajmują się pomocą osobom uwikłanym w przemoc.

W sytuacjach zagrożenia życia lub zdrowia trzeba działać natychmiast – zawiadomić telefon alarmowy 112 z prośbą o interwencję.

Nie jesteś sama, nie jesteś sam! Bądźmy otwarte_ci na pomoc!Jest sporo numerów, pod które możecie zadzwonić.

112 - telefon alarmowy gdy zagrożone jest czyjeś życie lub zdrowie (czynny całą dobę)

800 120 002 - Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie Niebieska Linia (czynne całą dobę)

800 100 100 - Telefon dla rodziców i nauczycieli w sprawie bezpieczeństwa dzieci (pn.-pt. 12:00-15:00)

116 111 - Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży (czynny całą dobę)

226 687 000 - Poradnia Telefoniczna „Niebieskiej Linii” IPZ (pn.-pt. 12:00-18:00, sb.-ndz. 10:00-16:00)

800 676 676 - Infolinia Rzecznika Praw Obywatelskich (pn. 10:00-18:00, wt.-pt. 8:00-16:00)

800 120 226 - Policyjny Telefon Zaufania ds. Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie (pn.-pt. 9:30-15:30)

PODZIEL SIĘ