Opublikowano: 23 października 2025
Ostatnia aktualizacja: 16 września 2026
Pierwsza mammografia potrafi stresować. To normalne. Perspektywa, że ktoś ściska twoje piersi między płytkami dużego urządzenia, nie brzmi szczególnie zachęcająco. Ale spokojnie — to badanie nie jest bolesne i może uratować życie.
CZYM JEST MAMMOGRAFIA?
Mammografia to zdjęcie rentgenowskie piersi, które pozwala wykryć zmiany nowotworowe na bardzo wczesnym etapie. Lekarze zalecają, by osoby z piersiami zaczynały regularne badania po 40. roku życia — najlepiej co dwa lata. Jeśli w rodzinie występuje rak piersi lub zdiagnozowano mutację genową (np. BRCA1, BRCA2), mammografia powinna być wykonywana od młodszych lat, często już po 30. roku życia, i to częściej niż raz w roku.
Wczesne wykrycie raka piersi daje ogromne szanse na całkowite wyleczenie i mniej agresywne leczenie. Im mniejsze i mniej zaawansowane są nowotwory wykryte podczas badań przesiewowych, tym większe szanse na pełne wyzdrowienie.
Masz prawo do bezpłatnej mammografii? Znajdź miejsce i termin, które Ci odpowiadają. Ponad 400 tysięcy wolnych terminów jest dostępnych już po kilku kliknięciach myszką – poprzez centralną e-rejestrację TUTAJ.
CZY MAMMOGRAFIA BOLI?
Nie. Może być nieprzyjemna, niekomfortowa, ale nie powinna boleć. Przez kilkanaście sekund pierś jest delikatnie uciskana między dwiema płytami: jest to potrzebne, żeby dobrze rozłożyć tkankę piersi i uzyskać wyraźny obraz. Niektóre osoby czują lekki dyskomfort, zwłaszcza tuż przed miesiączką, gdy piersi są bardziej wrażliwe. Ale to tylko chwila i naprawdę da się to wytrzymać.
JAK WYGLĄDA MAMMOGRAFIA KROK PO KROKU?
Technik_czka elektroradiolog_żka zbiera krótki wywiad: pyta o ciąże, miesiączkę, wyczuwalne guzki, operacje piersi. Następnie w kabinie zdejmuje się ubranie od pasa w górę, łącznie ze stanikiem i dłuższą biżuterią z szyi.
Ułożenie piersi w aparacie i kompresja
Podchodzi się do mammografu. TE własnoręcznie układa pierś na specjalnej płycie detektora. Wymaga to odpowiedniego naciągnięcia tkanki, aby objąć badaniem jak największy obszar gruczołu, w tym obszar pod pachą.
Z góry obniży się plastikowa płyta kompresyjna, która spłaszcza pierś. Trwa to kilkanaście sekund. Uczucie ucisku bywa nieprzyjemne lub wręcz bolesne, ale jest niezbędne – zmniejsza grubość tkanki, co pozwala na użycie mniejszej dawki promieniowania i uzyskanie ostrego obrazu.
Dla każdej piersi wykonuje się standardowo dwa zdjęcia pod różnymi kątami: góra-dół oraz skośnie. Na moment podczas robienia zdjęcia trzeba wstrzymać oddech. Po wykonaniu łącznie czterech zdjęć aparat zwalnia ucisk, a badanie jest zakończone.
Całość trwa około 30 minut.
CZY MUSZĘ SIĘ JAKOŚ PRZYGOTOWAĆ DO MAMMOGRAFII?
Nie musisz się specjalnie przygotowywać. Ale dobrze wiedzieć kilka rzeczy:
- nie używaj w dniu badania dezodorantu, talku, balsamu ani perfum w okolicy pach i piersi — mogą zakłócić obraz,
- najlepiej załóż dwuczęściowy strój, żeby łatwo było zdjąć tylko górę,
- jeśli boisz się bólu, możesz wcześniej wziąć ibuprofen,
- a jeśli możesz, umów badanie w terminie, gdy nie masz miesiączki – piersi są wtedy mniej wrażliwe.
CO PO BADANIU?
Zazwyczaj — nic szczególnego. Większość osób nie odczuwa żadnego bólu po mammografii. Czasem piersi są lekko tkliwe, ale to szybko mija. Można pomóc sobie ciepłym kompresem lub tabletką przeciwbólową, jeśli potrzeba.
Niektóre osoby zauważają delikatne zaczerwienienie skóry po ucisku — to też normalne i znika w ciągu kilku godzin.
Nie musisz się też martwić o promieniowanie. Dawka, jaką wykorzystuje mammografia, jest bardzo mała i bezpieczna.
KIEDY DOSTAJĘ WYNIKI MAMMOGRAFII?
Nie ma wyniku od ręki. Radiolog_żka musi w skupieniu przeanalizować wszystkie projekcje. Na NFZ czas oczekiwania na opis wynosi zazwyczaj od kilku dni do 2-3 tygodni, w zależności od obciążenia placówki. Jeśli ma się założoną kartę Diagnostyki i Leczenia Onkologicznego, badanie i opis realizowane są priorytetowo (często w ciągu kilku dni).
Wyniki najczęściej odbiera się osobiście w rejestracji. W przypadku badań wykonywanych w mammobusach lub w ramach programów profilaktycznych, wynik często wysyłany jest listem poleconym lub placówka dzwoni z prośbą o pilne stawienie się po odbiór (gdy coś wzbudziło niepokój).
Jeśli natomiast konieczne jest wykonanie dodatkowych badań, wynik zawiera informację o potrzebie dalszej diagnostyki, szczegółowy opis oraz skierowanie i listę ośrodków, w których można ją przeprowadzić. Dołączony zostaje również komplet wykonanych klisz.
Pacjentka objęta jest wówczas szybką ścieżką diagnostyki i leczenia – dzięki stałemu monitorowaniu przypadków kierowanych na pogłębioną diagnostykę zapewniamy sprawny kontakt z odpowiednimi placówkami oraz przyspieszenie ewentualnego leczenia.
CO ZROBIĆ, GDY WYNIK JEST NIEPRAWIDŁOWY?
Jeśli mammografia wykaże niepokojące zmiany, placówka realizująca badanie ma obowiązek skierować Cię na tzw. etap diagnostyki pogłębionej. Obejmuje on darmowe badania uzupełniające: USG piersi, mammografię celowaną oraz biopsję (najczęściej gruboigłową lub mammotomiczną pod kontrolą RTG).
DLACZEGO WARTO REGULARNIE SIĘ BADAĆ?
Rak piersi to wciąż najczęściej diagnozowany nowotwór u kobiet. Regularne badania to sposób, żeby wykryć zmiany, zanim staną się groźne.
Kiedy rak zostanie wykryty wcześnie, często wystarczy krótsze leczenie i można uniknąć chemioterapii czy mastektomii. To nie tylko ratuje życie, ale też skraca drogę do zdrowia.
Mammografia może być trochę stresująca, ale to jeden z tych momentów, kiedy warto przełamać lęk. Zrób to dla siebie. I przypomnij o tym komuś, kogo kochasz!
KOMU PRZYSŁUGUJE BEZPŁATNA MAMMOGRAFIA?
- masz 45-74 lat;
- w ciągu ostatnich 2 lat nie miałaś mammografii w ramach profilaktyki zdrowotnej (przy określaniu wieku należy wziąć pod uwagę rok urodzenia);
- zakończyłaś okres 5 lat od leczenia chirurgicznego raka piersi i pozostajesz w trakcie uzupełniającej hormonoterapii (HT) – zalecenie badania co 12 miesięcy;
- zakończyłaś leczenie raka piersi i 5-letni proces monitorowania po zakończonym leczeniu – zalecenie badania co 12 miesięcy.
JAK MOGĘ UMÓWIĆ SIĘ NA BEZPŁATNĄ MAMMOGRAFIĘ?
Centralna e-rejestracja to nowy, wygodny sposób zapisywania się na pierwszą konsultację u specjalisty lub badania. W jednym miejscu są dostępne online informacje o wolnych terminach na konsultacje i badania. W prosty i łatwy sposób można się umówić, zmienić termin lub odwołać wizytę.
Na mammografię przez centralną e-rejestrację możesz umówić się:
- przez Internetowe Konto Pacjenta (IKP)
- mobilną aplikację mojeIKP
- w placówce medycznej, która ma umowę z NFZ w ramach profilaktyki raka piersi.
Na mammografię przez IKP
Na badania zapisujesz się następująco:
- zaloguj się na IKP
- wybierz „E-rejestracja” >> „Umawianie wizyty” > „Umów badanie profilaktyczne”
- teraz wybierz program profilaktyczny: profilaktyka raka piersi
- wskaż datę i miejsce (miejscowość lub kod pocztowy)
- wybierz termin z propozycji i zatwierdź.
