Opublikowano: 22 stycznia 2026
W Polsce przy nieprawidłowym wyniku cytologii lub testu HPV HR dalsze postępowanie zależy od konkretnego wyniku, ale zgodnie z wytycznymi Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników i programem NFZ, zawsze zaczyna się od kolposkopii i prowadzi do biopsji lub leczenia zmian przedrakowych.
Test HPV: co oznacza wynik dodatni?
Czy można mieć dodatni wynik testu HPV, gdy wcześniej był ujemny?
Co oznaczają zmiany w szyjce macicy?
Nieprawidłowy wynik cytologii: co dalej?
WYNIKI TESTU HPV – CO OZNACZA WYNIK DODATNI I UJEMNY?
- Ujemny wynik testu: Nie wykryto HPV wysokiego ryzyka. Kolejne badanie należy wykonać w ciągu pięciu lat. W niektórych przypadkach lekarz może zalecić wcześniejszą kontrolę, jeśli w przeszłości występowały nieprawidłowe wyniki.
- Dodatni HPV HR: genotyp inny niż 16/18: z tego samego wymazu wykonuje się cytologię LBC. Jeśli jest prawidłowa, powtórka za 12 miesięcy; jeśli wynik cytologii jest nieprawidłowy (ASC-US, LSIL, HSIL, ASC-H, AGC) to kolejnym krokiem będzie kolposkopia.
- Dodatni HPV HR, genotyp HPV 16 lub HPV 18. Z tego samego wymazu wykonuje się cytologię LBC. Jednak niezależnie od wyniku cytologii wykonuje się kolposkopię.
CO OZNACZA DODATNI WYNIK TESTU HPV PO WIELU LATACH WYNIKÓW UJEMNYCH?
Czasami po kilku ujemnych wynikach testu HPV może pojawić się wynik dodatni. Nie musi to oznaczać nowego zakażenia. Zdarza się, że zakażenie HPV ulega ponownej aktywacji po wielu latach. Podobnie zachowują się inne wirusy, np. wirus ospy wietrznej może się uaktywnić w późniejszym okresie, powodując półpasiec. Nie wiadomo jeszcze, czy reaktywowane zakażenie HPV wiąże się z takim samym ryzykiem zmian komórkowych lub raka szyjki macicy jak nowe zakażenie.
WYNIKI CYTOLOGII
Cytologia pokazuje, czy komórki szyjki macicy są prawidłowe czy nieprawidłowe. Jakie są określenia wyniku cytologii?
- NILM – nie stwierdzono nieprawidłowych komórek szyjki macicy. Wynik pozytywny cytologii, który nie wskazuje na obecność komórek przedrakowych.
- ASC – atypowe komórki nabłonka płaskiego, świadczące o stanie zapalnym, ale jednocześnie nieoznaczające na tym etapie zmian nowotworowych, w tym:
- ASC-US – atypowe komórki nabłonka płaskiego o nieokreślonym znaczeniu. Komórki nie wyglądają całkiem poprawnie, ale nie wiadomo, czy przyczyną jest HPV. Zmiany mogą być spowodowane podrażnieniem, infekcjami (np. grzybiczymi), polipami czy zmianami hormonalnymi w ciąży lub menopauzie. Lekarz zleca wykonanie testu HPV. Jeśli wynik jest dodatni, potrzebne są dalsze badania (kolposkopia).
- ASC-H – atypowe komórki nabłonkowe, gdzie nie można wykluczyć obecności zmian dużego stopnia. Stwierdzono komórki, które mogą odpowiadać zmianom wysokiego stopnia. Konieczna jest kolposkopia.
- L-SIL – iewielkie zmiany w komórkach nabłonka płaskiego, wynikające zazwyczaj z infekcji wywołanej przez wirus HPV. Określane też jako CIN1. Lekarz zleca dodatkowe badania: kolposkopia + biopsja, też test HPV HR.
- H-SIL – niestety duże zmiany w komórkach nabłonka płaskiego, określane też jako CIN2 i CIN3. Bez leczenia mogą przekształcić się w raka. Wymagane kolposkopia z biopsją, potem leczenie (np. konizacja szyjki, elektrokonizacja szyjki macicy (LEEP).
- AGC – wykryto komórki gruczołowe o nieprawidłowym wyglądzie, co może wskazywać na poważniejszy problem w obrębie macicy. Lekarz zleca najczęściej kolposkopię.
- Rak płaskonabłonkowy – nieinwazyjny rak szyjki macicy;
- Nowotwór złośliwy nie nabłonkowy (gruczołowy).
ZMIANY W SZYJCE MACICY
Zanim dojdzie do rozwoju raka, komórki szyjki macicy mogą przechodzić nieprawidłowe zmiany zwane dysplazją. Wyróżnia się zmiany małego stopnia (LSIL) oraz umiarkowane i ciężkie zmiany dużego stopnia (HSIL). Zarówno LSIL, jak i HSIL mogą, ale nie muszą przekształcić się raka.
Zanim dojdzie do leczenia, ginekolog z pewnością zaleci Ci dalszą diagnostykę. Na czym ona polega?
NIEPRAWIDŁOWY WYNIK CYTOLOGII: CO DALEJ?
Większość osób z nieprawidłowym wynikiem nie ma raka, ale bardzo ważne jest przestrzeganie zaleceń lekarza. W zależności od ryzyka lekarz może zalecić:
- powtórzenie testu HPV lub testy HPV + cytologii po roku
- kolposkopię z biopsją
- leczenie zmian dużego stopnia.
NIEPRAWIDŁOWA CYTOLOGIA ALBO DODATNI TEST HPV: KOLPOSKOPIA
Podczas kolposkopii lekarz ogląda szyjkę macicy przy użyciu specjalnego mikroskopu. Na szyjkę nakładany jest specjalny roztwór, który uwidacznia zmiany. Pobierana jest zwykle też biopsja.
O tym, jak krok po kroku wygląda kolposkopia przeczytasz tutaj >>
BIOPSJA SZYJKI MACICY
Biopsja polega na pobraniu fragmentu tkanki do badania pod mikroskopem. Po biopsji może wystąpić niewielkie krwawienie lub ból przypominający skurcze miesiączkowe.
WYNIKI BIOPSJI – CIN
- CIN (śródbłonkowa neoplazja szyjki macicy) określa stopień nieprawidłowych zmian:
- CIN 1 – zmiany łagodne, zwykle ustępują samoistnie;
- CIN 2 – zmiany umiarkowane, wymagają leczenie;
- CIN 3 – zmiany przedrakowe, ale blisko w 100% uleczalne.
LECZENIE ZMIAN DUŻEGO STOPNIA
Najczęściej stosuje się konizację, czyli usunięcie stożkowatego fragmentu szyjki macicy:
- LEEP – zabieg wykonywany w znieczuleniu miejscowym;
- konizacja – w znieczuleniu ogólnym.
Po leczeniu lekarz ustala wizytę kontrolną po sześciu miesiącach, następnie co roku przez kolejne trzy lata (test HPV + cytologia).
- Podejrzenie raka inwazyjnego: gdy biopsja to potwierdzi, wtedy otrzymamy skierowanie do ośrodka onkologicznego.
Pamiętaj! Nie diagnozuj się samodzielnie! Nawet jeśli wynik jest nieprawidłowy, to wczesne wdrożenie leczenia jest niezwykle ważne i daje duże szanse na wyzdrowienie.
