„NIE MAM CZASU NA RAKA”. POZNAJ NASZ NOWY RAPORT „PIERSI W POLSCE”

Raport „Piersi w Polsce” SEXEDPL

Opublikowano: 10 sierpnia 2026
Ostatnia aktualizacja: 11 sierpnia 2026

„Nie mam czasu” to jedno z tych zdań, które łatwo uznać za wymówkę. Nasz nowy raport „Piersi w Polsce” pokazuje jednak, że za odkładaniem profilaktyki najczęściej stoi cała seria przeszkód. Każda z nich może wydawać się niewielka. Razem sprawiają, że kobieta, która wie, że powinna się zbadać, ostatecznie nie dociera do gabinetu albo nie wraca na kolejne badanie. Partnerem projektu jest Novartis, a badanie zrealizował Ipsos.

Najważniejsze wnioski z raportu:

  • co czwarta kobieta w wieku 18–65 lat nigdy nie wykonała profilaktycznego USG piersi ani mammografii;
  • 48 proc. kobiet boi się diagnozy;
  • 37 proc. wskazuje brak dostępnych terminów jako barierę;
  • 24 proc. ma zbyt wiele obowiązków, aby znaleźć czas na badanie;
  • w grupie 18–24 lata aż 60 proc. kobiet nigdy nie miało USG piersi ani mammografii;
  • 42 proc. kobiet uważa, że nie ma wystarczającej wiedzy o profilaktyce raka piersi.

91 proc. Polek wie, że wczesne wykrycie raka piersi może uratować życie. Mimo to tylko 48 proc. deklaruje, że bada się regularnie. Problem nie zaczyna się więc od braku świadomości. Pojawia się wtedy, gdy trzeba znaleźć termin, zrozumieć system, pokonać lęk i zmieścić badanie między pracą, opieką nad bliskimi a codziennym zmęczeniem.

Wiemy, że badania są ważne. Rzadziej wiemy, jak przez nie przejść

Raport pokazuje, że kobiety nie rezygnują z badań z powodu braku świadomości. Zatrzymują je lęk, trudności organizacyjne, niejasne zasady i złe doświadczenia w gabinecie. Badanie przeanalizowało całą ścieżkę pacjentki: od decyzji o badaniu, przez rejestrację i wizytę, po odbiór wyniku oraz zaplanowanie kolejnego badania.

Potrzebujemy prostych i przyjaznych rozwiązań organizacyjnych: jasnych informacji, łatwej rejestracji, dogodnych terminów, zaproszeń i przypomnień oraz sprawnego przekazywania wyników. Kluczowe jest konsekwentne promowanie mammografii jako podstawowego badania przesiewowego w kierunku raka piersi.

Prof. Paweł Koczkodaj

Strach przed diagnozą nie jest jedyną barierą

Prawie połowa badanych, 48 proc., boi się diagnozy. Lęk działa na różnych etapach. Może dotyczyć wyniku, bólu, skrępowania podczas badania albo obawy, że lekarz znajdzie coś niepokojącego.

Jedna z uczestniczek badania przyznała, że długo odkładała mammografię, ponieważ słyszała, że jest bolesna. Inna wiedziała o rodzinnym ryzyku zachorowania, ale nie była pewna, czy chce poznać wynik. To mechanizm, który łatwo zrozumieć. Dopóki nic nie boli, można próbować odsunąć myśl o chorobie.

Brak objawów bywa więc fałszywie uspokajający. Profilaktyka dotyczy jednak właśnie sytuacji, w której nie odczuwamy dolegliwości. Jej celem jest wykrywanie zmian na możliwie wczesnym etapie.

Straszenie rakiem nie musi przy tym mobilizować. Może zwiększać opór. Skuteczniejszy komunikat daje poczucie kontroli: możesz sprawdzić, co dzieje się w twoim ciele, otrzymać informację i dowiedzieć się, co zrobić dalej.

Badanie przegrywa także z kalendarzem

37 proc. kobiet wskazuje brak dostępnych terminów jako przeszkodę, a 24 proc. mówi, że ma zbyt wiele obowiązków, aby znaleźć czas na badanie.

W praktyce rzadko chodzi wyłącznie o godzinę spędzoną w gabinecie. Trzeba znaleźć placówkę, zadzwonić lub wypełnić formularz, czasem wcześniej odwiedzić innego lekarza, dopasować termin do pracy, opieki nad dziećmi albo bliską osobą. Dochodzi dojazd i oczekiwanie na wynik. Jeżeli wizyta zostanie odwołana albo placówka przekaże niejasne informacje, cały proces zaczyna się od nowa.

Jedna z uczestniczek dostała termin w ramach NFZ dopiero za kilka miesięcy, dlatego zdecydowała się na wizytę prywatną. Inna musiała poradzić sobie z przekładaniem wizyty przez placówkę. Kolejna usłyszała, że przed USG powinna najpierw umówić się do ginekologa, a najbliższy termin wypadał kilka miesięcy później.

Każdy dodatkowy krok zwiększa ryzyko rezygnacji. Zwłaszcza gdy kobieta już wcześniej musiała długo przekonywać samą siebie, żeby się zapisać.

Ważna jest komunikacja na linii pacjentka – lekarz

Raport pokazuje, że doświadczenie badania może zdecydować o tym, czy kobieta wróci za rok lub dwa. Liczy się nie tylko prawidłowo wykonana procedura.

Badanie piersi wymaga rozebrania się i zgody na dotyk w intymnym obszarze ciała. Może wiązać się z bólem, dyskomfortem albo skrępowaniem. Dlatego sposób komunikacji personelu ma duże znaczenie.

Kobiety źle wspominały wizyty, podczas których nie wyjaśniano im, co się dzieje, personel zachowywał się oschle albo kwestionował potrzebę wykonania badania. Jedna z uczestniczek opisywała poczucie bezradności po bardzo krótkim USG, podczas którego nie otrzymała żadnych wyjaśnień. Powiedziała, że gdyby wcześniej wiedziała, jak nieprzyjemna będzie wizyta, nie zdecydowałaby się na badanie.

Dobre doświadczenie wygląda inaczej. Osoba badająca mówi, co będzie robić, uprzedza o dotyku lub możliwym dyskomforcie, pozwala zadać pytania i dba o prywatność. Po badaniu wyjaśnia, kiedy będzie wynik oraz czy potrzebna jest konsultacja lub dalsza diagnostyka.

Jedna z uczestniczek mówiła po wizycie, że lekarz był uważny, kilkukrotnie sprawdzał to samo miejsce i dzięki temu dał jej poczucie, że badanie było dokładne. Wyszła z gabinetu z poczuciem, że została potraktowana poważnie.

Takie doświadczenie zmniejsza lęk przed kolejną wizytą. Złe może utrwalić unikanie badań na lata.

Jak nie tracić kobiet?

Raport wskazuje kilka obszarów, w których system i komunikacja mogą lepiej odpowiadać na rzeczywiste doświadczenia pacjentek.

  • Potrzebna jest konkretna informacja zamiast ogólnego „badaj się”: jakie badanie wykonać, gdzie się zgłosić, czy potrzebne jest skierowanie, ile trzeba czekać i kiedy będzie wynik.
  • Pierwszy krok powinien być prosty. Pomagają krótki termin, możliwość rejestracji online i telefonicznie, dogodne godziny oraz placówka znajdująca się blisko miejsca zamieszkania.
  • Samo badanie powinno odbywać się z poszanowaniem ciała i intymności. Personel powinien wyjaśniać kolejne czynności, uprzedzać o możliwym bólu lub dyskomforcie i dawać przestrzeń na pytania.
  • Proces nie kończy się po wyjściu z gabinetu. Pacjentka powinna wiedzieć, kiedy otrzyma wynik, kto go omówi i co zrobić, jeśli potrzebne będą kolejne badania.
  • Znaczenie ma również język. Zamiast pytać: „Dlaczego jeszcze się nie zbadałaś?”, lepiej powiedzieć: „Tu sprawdzisz, gdzie i kiedy możesz wykonać badanie”. Zamiast straszyć chorobą, warto pokazywać korzyść: wiedzę, spokój i możliwość wcześniejszego działania.

Szczególnie ważny jest wniosek, że skuteczna profilaktyka to nie tylko dostęp do badania, ale cała dobrze zaprojektowana ścieżka pacjentki — od prostego umówienia wizyty i empatycznej komunikacji po zrozumiałe omówienie wyniku. Raport daje konkretne wskazówki, jak przekładać świadomość na regularne działanie.

Dr Aleksandra Konieczna

Nie odkładaj siebie na później

Dane z naszego raportu nie pokazują kobiet, którym nie zależy na zdrowiu. Pokazują kobiety, które często stawiają własne potrzeby na końcu. Wiedzą, że profilaktyka ma znaczenie, ale po drodze spotykają lęk, brak terminów, niejasne zasady i doświadczenia, do których nie chcą wracać.

Dlatego odpowiedzialność nie może spoczywać wyłącznie na pacjentkach. Skuteczna profilaktyka wymaga systemu, który nie sprawdza ich determinacji na każdym kolejnym etapie.

„Nie mam czasu na raka” może znaczyć: nie chcę czekać, aż pojawią się objawy. Chcę mieć łatwy dostęp do badania, dostać jasną informację i wiedzieć, co zrobić dalej. Bo w profilaktyce raka piersi czas ma znaczenie.

O badaniu

Raport „Nie mam czasu na raka” został przygotowany przez Fundację SEXEDPL. Partnerem projektu jest Novartis, a badanie zrealizował Ipsos. Badanie ilościowe CAWI | 27 maja – 12 czerwca 2026 | N=3263 kobiety w wieku 18–65 lat | ogólnopolska reprezentatywna próba z kwotami na wiek, miejsce zamieszkania oraz 6 regionów Badanie jakościowe IDI online | 6 pogłębionych wywiadów z kobietami, które nie badały piersi w ciągu ostatnich 2–4 lat | Podejście dwuetapowe | Etap I: wywiad przed badaniem i zadanie: umówienie USG piersi / mammografii | Etap II: wywiad po badaniu profilaktycznym | zróżnicowanie uczestniczek pod względem wieku oraz miejsca zamieszkania (regionu i wielkości miejscowości).

Total
0
Shares
AntykoncepcjaPL