Opublikowano: 13 stycznia 2026
Ostatnia aktualizacja: 22 stycznia 2026
Od 1 stycznia 2026 r. możesz zapisać się na bezpłatne badanie profilaktyczne w kierunku raka szyjki macicy przez centralną e-rejestrację – na Internetowym Koncie Pacjenta (IKP) lub w aplikacji mojeIKP. W koszyku świadczeń dostępnych na NFZ dostępne są dwa rodzaje badań przesiewowych: cytologia klasyczna oraz test HPV HR. Wyjaśniamy, na czym polegają obydwie metody, na które badanie lepiej się zdecydować i jak często je powtarzać.
Jakie badanie w kierunku raka szyjki macicy można zrobić na NFZ?
Czym różni się test na HPV od klasycznej cytologii?
Rak szyjki macicy: test na HPV czy cytologia – jakie badanie wybrać?
Dlaczego test na HPV wystarczy powtarzać co kilka lat?
Kto może umówić się na bezpłatne badanie w kierunku raka szyjki macicy?
Jak umówić się na test HPV/cytologię na NFZ?
Jak przygotować się do badania?
JAKIE BADANIA PROFILAKTYCZNE W KIERUNKU RAKA SZYJKI MACICY MOŻESZ ZROBIĆ NA NFZ?
Od 2025 r. w programie przesiewowym NFZ zamiast samej cytologii klasycznej stopniowo wprowadzany jest model „HPV HR + cytologia na podłożu płynnym (LBC) w przypadku dodatniego HPV”, co jest zgodne z aktualnym kierunkiem zaleceń unijnych.
- 25–64 lata: test HPV HR (z genotypowaniem minimum HPV 16 i HPV 18) z wymazu z szyjki macicy jako badanie podstawowe; przy wyniku ujemnym kolejne badanie zwykle po 5 latach, krótszy odstęp (3 lata/12 miesięcy) przy szczególnych wskazaniach.
- Przy wyniku dodatnim HPV HR: z tego samego materiału wykonywana jest cytologia LBC, a dalsze postępowanie zależy od wyniku (powtórka po 12 miesiącach albo kolposkopia).
Poza programem, w praktyce klinicznej często rekomenduje się:
- 21–29 lat: cytologia co 3 lata, jeśli wyniki są prawidłowe.
- 30–65 lat: cytologia co 3 lata lub co 5 lat, jeśli łączy się ją z testem HPV (tzw. cotesting), co jest spójne z europejskimi zaleceniami przesuwającymi akcent na test HPV jako test pierwszego wyboru.
1) Klasyczna cytologia
- polega na pobraniu komórek z szyjki macicy i ocenie ich pod mikroskopem;
- standardowo wykonywana jest co 3 lata.
2) Test HPV HR z genotypowaniem
- to badanie molekularne wykrywające DNA lub RNA wirusa HPV wysokiego ryzyka (HPV HR) w wymazie z szyjki macicy;
- wykonywane co 5 lat;
- jeśli wynik testu HPV HR jest dodatni, z tego samego pobranego materiału wykonywana jest dodatkowo cytologia na podłożu płynnym (LBC) – bez konieczności ponownego pobierania wymazu.
To ty decydujesz, które badanie wybierasz: cytologię albo test HPV.
CZYM RÓŻNI SIĘ TEST HPV OD CYTOLOGII TRADYCYJNEJ?
- Cytologia tradycyjna sprawdza, czy w pobranych komórkach widać nieprawidłowości. To badanie ma ograniczenia – może nie wykryć wszystkich zmian. Klasyczna cytologia, znana też jako cytologia szkiełkowa, nie jest badaniem zerojedynkowym – jest obarczona szeregiem błędów i pomyłek skutkujących wynikami tzw. fałszywie ujemnymi. Samo badanie cytologiczne nie sprawdza obecności wirusa HPV. Jest to po prostu badanie, które sprawdza zmiany komórkowe na szyjce macicy, związane z infekcjami wirusem HPV.
Czy dziewczyna, która nie współżyła, może zrobić cytologię? Czytaj >>
- Test HPV HR szuka przyczyny większości przypadków raka szyjki macicy, czyli zakażenia onkogennymi typami HPV. Dzięki temu daje bardziej „precyzyjną informację”, czy istnieje istotne ryzyko, a gdy wyjdzie dodatni – od razu uruchamia dalszą ocenę (LBC – cytologia płynna) z tej samej próbki. Wirus HPV jest odpowiedzialny za powstawanie nowotworów m.in. szyjki macicy, gardła, odbytu czy prącia.
DLACZEGO TEST HPV JEST LEPSZY NIŻ CYTOLOGIA TRADYCYJNA?
– Bardzo bym chciała, żeby każda pacjentka mogła wykonać badanie w kierunku HPV. Przetrwała infekcja HPV jest odpowiedzialna za zmiany w szyjce macicy, pochwie, na sromie, w okolicy odbytu, a także jamy ustnej i krtani. Wyłapując badaniem przesiewowym pacjentki zarażone HPV, możemy dzięki temu poddać je częstszym kontrolom lub dalszej diagnostyce, m.in. kolposkopii – tłumaczy ginekolożka dr Magdalena Huzarewicz. – Jeśli chodzi o badanie cytologii klasycznej, niestety jest ono obarczone dużym odsetkiem błędów, ponieważ czułość badania jest na poziomie około 50-60%, co oznacza, że 40-50% badań może być ”niedoszacowanych” lub fałszywie ujemnych.
– Czułość cytologii na podłożu płynnym tzw. LBC to około 70-80%, więc jeśli pacjentka zdecyduje się wykonać badanie cytologiczne zamiast HPV, to rekomenduję badanie na podłożu płynnym. Osobiście w codziennej praktyce nie wykonuję już cytologii konwencjonalnej – dodaje ginekolożka.
DLACZEGO TEST NA HPV WYSTARCZY POWTARZAĆ CO KILKA LAT?
– Badanie w kierunku HPV jest rekomendowane co pięć lat, ponieważ jeśli wynik wyjdzie ujemny, ryzyko rozwoju raka w ciągu tych 5 lat jest bardzo niskie. Od momentu zakażenia HPV do rozwoju dysplazji (zmian przednowotworowych) i w późniejszym czasie raka szyjki macicy mija kilka lat, co pozwala na podjęcie interwencji na wczesnym etapie – mówi ginekolożka.
Myślę, że w przyszłości badanie w kierunku HPV wyprze cytologię z przesiewu.
– Dodatkową korzyścią badania w kierunku HPV jest to, że przy ujemnym wyniku zachęcam pacjentki do szczepień przeciwko wirusowi dostępną na rynku szczepionką 9-walentną, co pozwala je ochronić na potencjalne przyszłe infekcje. Oczywiście pacjentki HPV dodatnie również namawiam do szczepień – dodaje Huzarewicz.
Badanie w kierunku HPV czy cytologia nie zwalniają nas z corocznych badań w gabinecie ginekologicznym, ponieważ badanie ginekologiczne i USG dopochwowe co roku to podstawa profilaktyki zdrowia kobiet i dbania o siebie.
KTO MOŻE UMÓWIĆ SIĘ NA BEZPŁATNY TEST HPV ALBO CYTOLOGIĘ NA NFZ?
Z programu profilaktyki raka szyjki macicy możesz skorzystać, jeśli spełniasz warunki:
- jesteś kobietą
- masz od 25 do 64 lat (liczy się rok urodzenia)
- masz ubezpieczenie w NFZ
- oraz dodatkowo:
- w ciągu ostatnich 3 lat nie miałaś klasycznej cytologii – wtedy możesz zapisać się na cytologię klasyczną, albo
- w ciągu ostatnich 5 lat nie miałaś testu HPV HR (z ewentualną cytologią płynną) – wtedy możesz wybrać test w kierunku HPV.
Ważne: masz prawo do jednego z tych badań w ramach programu (nie do dwóch „równoległych badań”).
Jeśli byłaś leczona z powodu nowotworu złośliwego szyjki macicy, możesz wrócić do badań przesiewowych po zakończeniu kontroli onkologicznej – decyzję o powrocie do programu podejmuje lekarz prowadzący.
KTO POWINIEN BADAĆ SIĘ CZĘŚCIEJ?
- Coroczne badania przesiewowe (cytologia/test HPV) zaleca się kobietom z dodatnim wynikiem HPV HR, osobom z obniżoną odpornością (np. po przeszczepach, przy immunosupresji), zakażonym HIV oraz przy wcześniejszych nieprawidłowych wynikach cytologii.
- U osób po leczeniu zmian przedrakowych/HSIL schemat kontroli ustala się indywidualnie (często co 6–12 miesięcy na początku), zgodnie z onkologicznymi zaleceniami ośrodka prowadzącego.
JAK UMÓWIĆ SIĘ NA BADANIE PROFILAKTYCZNE W KIERUNKU RAKA SZYJKI MACICY?
Nie potrzebujesz skierowania. Możesz zapisać się:
- online: przez IKP lub aplikację mojeIKP (centralna e-rejestracja),
- bezpośrednio w placówce: telefonicznie lub osobiście (placówka może umówić Cię także przez e-rejestrację),
- w niektórych miejscach także przez cytobus.
Jeśli masz prawo do bezpłatnego badania, system zwykle to „widzi” – w IKP/mojeIKP pojawi się możliwość zapisu. Jeśli nie korzystasz z internetu, zapytaj w swojej przychodni POZ, gdzie możesz wykonać badanie.
JAK PRZYGOTOWAĆ SIĘ DO WIZYTY?
Żeby wynik był wiarygodny, pamiętaj o kilku prostych zasadach:
- nie zgłaszaj się w czasie miesiączki
- najlepiej przyjść nie wcześniej niż 4 dni po ostatnim dniu miesiączki i nie później niż 4 dni przed kolejną
- przez co najmniej 4 dni przed pobraniem wymazu nie stosuj leków dopochwowych
- od badania ginekologicznego/USG przezpochwowego powinien minąć co najmniej 1 dzień
- weź ze sobą dokument tożsamości.
